Климатските промени во последните години претставуваат еден од најголемите предизвици за современото млечно говедарство. Зголемената зачестеност на топлотни бранови, високите летни температури и зголемената влажност на воздухот директно влијаат врз здравјето, продуктивноста и репродуктивната способност на млечните крави. Особено ранливи се високопродуктивните раси, како Холштајн, кај кои интензивниот метаболизам создава голема количина внатрешна топлина потребна за одржување на високото производство на млеко.
Млечните крави имаат ограничена способност за природно ослободување на топлината од организмот. Нивните главни механизми за ладење се засноваат на забрзано дишење и ограничено потење, но поради слабата развиеност на потните жлезди и големата телесна маса, разладувањето е значително отежнато. Кога температурата ќе ја надмине термонеутралната зона од приближно 5°C до 25°C, организмот започнува да троши дополнителна енергија за одржување на телесната температура, што доведува до физиолошки стрес и намалена продуктивност.
Топлотниот стрес се јавува кога топлината што животното ја создава и апсорбира е поголема од можноста за нејзино ослободување. Во такви услови кравите покажуваат забрзано дишење, покачена телесна температура, намален внес на храна и намалена активност. Организмот се обидува да ја намали топлината создадена при варењето преку намалување на внесот на сува материја, но тоа истовремено создава енергетски дефицит, особено кај кравите во лактација.
Како последица, производството на млеко значително се намалува. Истражувањата покажуваат дека дури и краткотрајна изложеност на високи температури може да предизвика пад на дневната млечност, а при продолжени топлотни бранови загубите се уште поголеми. Освен намалување на количината на млеко, топлотниот стрес влијае и врз неговиот квалитет, при што се намалува содржината на млечна маст и протеини.
Покрај производствените загуби, топлотниот стрес сериозно влијае и врз репродуктивните перформанси. Кај кравите се јавуваат нарушени еструсни циклуси, намалена успешност на оплодување и пониски стапки на зачнување. Дополнително, ослабува имунитетот, што ја зголемува подложноста на инфекции и заболувања. Во екстремни услови, доколку не се обезбедат мерки за разладување, може да дојде и до хипертермија и сериозни здравствени последици.
Што претставува THI индексот?
За проценка на ризикот од топлотен стрес кај млечните крави најчесто се користи индексот температура-влажност (THI), кој ги комбинира температурата на воздухот и релативната влажност. Овој индекс е еден од најважните показатели за навремено препознавање на условите што можат негативно да влијаат врз добитокот.
Кога THI вредностите се под 68, животните се наоѓаат во нормална термонеутрална состојба без значителен стрес. При вредности од 68 до 72 започнува благ топлотен стрес, проследен со мало намалување на внесот на храна и млечноста. Во опсег од 72 до 78 се јавува умерен топлотен стрес со забрзано дишење, намалено преживање и забележителен пад на производството.
При THI вредности над 78, состојбата станува сериозна. Кравите покажуваат изразено задишување, покачена ректална температура и значително намалување на продуктивноста. Во услови кога THI надминува 82, постои ризик од екстремен топлотен стрес, појава на хипертермија, здравствени нарушувања и потенцијална смртност доколку не се преземат мерки за разладување.
Особено важно е што високопродуктивните млечни крави почнуваат да покажуваат негативни ефекти уште при THI вредности од 68–70, што значи дека и услови кои на луѓето им изгледаат умерени можат сериозно да влијаат врз продуктивноста на добитокот.
Мерки за намалување на топлотниот стрес
За намалување на негативните последици од високите температури потребно е навремено прилагодување на условите во фармата. Најважни мерки се:
- добра природна и механичка вентилација во шталите;
- користење вентилатори и системи за разладување;
- обезбедување сенка на испустите и пасиштата;
- постојан пристап до свежа и чиста вода;
- хранење во утринските и вечерните часови;
- користење поквалитетна и полесно сварлива храна;
- намалување на густината на животни во објектите;
- редовно следење на температурата и влажноста.
Современите сточарски фарми сè повеќе применуваат системи за мониторинг на микроклимата со цел навремено следење на THI вредностите и превенција од топлотен стрес.
Наш совет
Во летниот период редовно следете ја температурата и влажноста во шталите, бидејќи дури и краткотрајно зголемување на THI индексот може да предизвика значителен пад на млечноста и нарушување на здравствената состојба на кравите. Обезбедете доволно свежа вода, добра циркулација на воздухот и сенка за животните. При појава на забрзано дишење, намален апетит или пад на млечноста веднаш преземете мерки за разладување. Навремената превенција и правилното управување со топлотниот стрес се клучни за зачувување на продуктивноста, плодноста и благосостојбата на млечните крави.
