Живинарството може да биде важна дополнителна или основна земјоделска дејност, особено за фармерите кои сакаат производство со релативно краток производен циклус. Но, пред да се започне со одгледување кокошки, бројлери или друга живина, една од најважните одлуки е изборот на системот на одгледување.
Дали живината ќе се одгледува во затворен објект? Дали ќе има пристап до надворешен испуст? Колку простор е потребен? Кој начин овозможува подобра контрола на трошоците и производството?
Одговорот зависи од повеќе фактори – видот и категоријата на живината, производната цел, расположливото земјиште, условите на фармата, инвестицијата и пазарот на кој ќе се продава производот.
За македонските земјоделци особено е важно системот да се избере според реалните услови на стопанството, а не само според тоа како се одгледува живината на други фарми.
Од што зависи изборот на системот?
Не постои еден универзален начин на одгледување кој е најдобар за секој производител.
Една мала семејна фарма со достапна земјоделска површина и ограничени инвестициони можности има сосема различни потреби од комерцијална живинарска фарма со стотици или илјадници грла.
Пред донесување одлука, треба да се разгледаат:
- целта на производството – месо, јајца или приплод;
- бројот на живина;
- расположливиот објект;
- можноста за обезбедување надворешен испуст;
- достапната земјоделска површина;
- инвестицијата во опрема;
- трошоците за храна и енергија;
- потребната работна сила;
- можностите за ветеринарна и здравствена заштита;
- начинот на продажба на производите.
Правилниот избор уште на почетокот може значително да влијае врз економската одржливост на производството.
Три основни пристапи во одгледувањето живина
Во зависност од условите и технологијата, живината може да се одгледува во екстензивен, полуинтензивен или интензивен систем.
Секој од овие системи има свои предности и ограничувања.
Екстензивно одгледување – кога фармата располага со поголеми површини
Кај екстензивното одгледување, живината има значително поголема можност за движење и користење на отворени површини.
Овој начин може да биде интересен за помали земјоделски стопанства кои располагаат со земјиште и сакаат да организираат производство со поголемо користење на природните ресурси.
Кокошките и другите видови живина можат да користат инсекти, растителен материјал и други природни извори на храна, но тоа не значи дека дополнителната исхрана може целосно да се изостави.
За да се постигне добра продуктивност, потребно е да се обезбеди балансирана храна и постојан пристап до чиста вода.
Што треба да има предвид македонскиот фармер?
Кај овој систем треба да се земат предвид локалните климатски услови.
Во Македонија, високите летни температури можат да претставуваат сериозен проблем доколку нема доволно сенка, вода и заштита од топлотен стрес.
Во исто време, отворениот простор носи поголем ризик од контакт со диви птици, паразити и други потенцијални извори на заразни заболувања.
Затоа, слободниот пристап до двор или пасиште не значи дека биосигурноста е помалку важна.
Напротив, потребна е добра организација на просторот, хигиена и контрола на движењето на животните.
Полуинтензивно одгледување – практична опција за помали фарми
Полуинтензивниот систем претставува комбинација на контролирани услови во објектот и пристап до надворешен простор.
Живината има обезбедена храна, вода и засолниште, но во одреден период може да го користи и надворешниот испуст.
Овој пристап може да биде интересен за мали и средни земјоделски стопанства во Македонија, особено таму каде што има расположлива површина во близина на живинарникот.
Една од предностите е тоа што производителот задржува поголема контрола врз исхраната и здравствената состојба, додека живината добива повеќе простор за движење.
Но, потребно е правилно управување со испустот.
Доколку истиот простор постојано се користи, може да дојде до натрупување на органски отпад, зголемена влажност и поголем ризик од појава на одредени заболувања и паразити.
Затоа, кога условите дозволуваат, ротацијата на површините за испуст е корисна практика.
Интензивно производство – поголема контрола врз производниот процес
Интензивниот систем е карактеристичен за комерцијално производство каде што целта е постигнување висока и предвидлива продуктивност.
Живината се одгледува во специјализирани објекти во кои се контролираат најважните услови:
- температура;
- влажност;
- вентилација;
- осветлување;
- хранење;
- напојување;
- густина на населување;
- хигиена и биосигурност.
Овој систем е особено важен кај производството на бројлери и конзумни јајца, каде што ефикасноста на производството има директно влијание врз конечната цена на производот.
Главната предност е можноста производителот прецизно да го следи јатото и да реагира навреме доколку се појават проблеми.
Но, интензивното производство бара и поголема инвестиција во објекти, опрема и одржување.
Подно одгледување на кокошки
Еден од системите што може да се примени во живинарството е подното одгледување.
Живината се движи слободно во објектот, а подот најчесто е покриен со соодветна простирка.
За простирка може да се користат материјали кои имаат добра способност за апсорбирање на влага, при што е важно материјалот да биде сув и чист.
Влажната простирка е сигнал дека нешто не функционира правилно – може да има проблем со напојувањето, вентилацијата, густината на јатото или управувањето со објектот.
Редовната контрола на простирката е важна за одржување на добри хигиенски услови и намалување на ризикот од проблеми со здравјето и квалитетот на живината.
Кафезен систем и современа опрема
Во производството на јајца може да се користат различни системи на сместување, вклучително и специјализирани кафезни системи.
Нивната предност е можноста за рационално користење на просторот и полесна механизација на дел од работните операции.
Кај поголемите фарми, автоматизираното хранење, напојување, собирање јајца и отстранување на отпадот може значително да ја намали потребата од рачна работа.
Сепак, ваквата технологија бара поголема почетна инвестиција и добро техничко одржување.
При изборот на опремата, македонскиот производител треба да ги земе предвид и важечките прописи и стандарди поврзани со условите за одгледување и благосостојбата на живината.
Исхраната е еден од најголемите трошоци
Без оглед на системот на одгледување, храната претставува еден од клучните фактори што ја определуваат економиката на живинарското производство.
Не е доволно само живината да има доволно храна. Оброкот треба да биде усогласен со:
- видот на живината;
- возраста;
- производната категорија;
- фазата на производство;
- целта – месо или јајца.
Кај бројлерите, правилната исхрана е директно поврзана со прирастот и конверзијата на храната.
Кај несилките, хранливата вредност на оброкот влијае врз носивоста, квалитетот на јајцето и здравствената состојба на јатото.
Затоа, намалувањето на трошокот за храна по секоја цена не е секогаш вистинска заштеда. Неквалитетниот или несоодветно балансиран оброк може да доведе до пад на продуктивноста и поголеми трошоци на долг рок.
Биосигурност – основа на секоја успешна фарма
Без разлика дали станува збор за мала семејна фарма или големо комерцијално производство, биосигурноста треба да биде составен дел од секојдневното управување.
Посебно внимание треба да се посвети на:
- ограничување на непотребен пристап на лица во објектот;
- чистење и дезинфекција;
- контрола на глодари и инсекти;
- безбедна вода за пиење;
- правилно складирање на храната;
- контрола на контактот со диви птици;
- следење на здравствената состојба на јатото;
- навремена консултација со ветеринар.
Колку е поголемо јатото, толку последиците од појава на заразно заболување можат да бидат посериозни.
Затоа, превенцијата е значително поважна од реакцијата откако проблемот веќе ќе се појави.
Кој систем е најсоодветен за македонските фармери?
Одговорот не е ист за секоја фарма.
За производител кој располага со земјиште и сака производство со пристап до надворешен простор, полуинтензивниот систем може да биде една од опциите.
За фармер кој планира поголемо комерцијално производство на бројлери или јајца, потребно е да се разгледа инвестиција во соодветен објект и контролирани производни услови.
Кај малите семејни стопанства, пак, изборот често зависи од расположливиот простор, работната сила и можноста производите директно да се пласираат до потрошувачите.
Затоа, пред инвестиција во живинарска фарма, важно е да се направи едноставна економска пресметка.
Треба да се земат предвид:
приходи од продажба – храна – пилиња/подмладок – опрема – енергија – ветеринарни трошоци – работна сила – други оперативни трошоци = очекуван резултат.
Системот треба да се избере според фармата, а не според трендот
Успешното живинарство не зависи само од бројот на грла што ќе се одгледуваат.
Клучот е во правилното управување со исхраната, микроклимата, хигиената, здравствената заштита, густината на населување и производните трошоци.
Екстензивниот, полуинтензивниот и интензивниот систем можат да имаат свое место во македонското земјоделство, но изборот треба да се направи според конкретните услови на стопанството и барањата на пазарот.
За земјоделецот најважно е пред почетокот на производството да одговори на едно практично прашање:
Колку ќе ме чини производството на едно јајце или еден килограм месо – и по која цена реално можам да го продадам?
Одговорот на ова прашање, заедно со условите на фармата, треба да биде основа за изборот на системот на одгледување.
Правилно испланирана фарма, со соодветна технологија и добра биосигурност, создава услови за поконтролирано, поефикасно и долгорочно одржливо живинарско производство.
Наш совет
Пред да инвестирате во живинарско производство, не го избирајте системот на одгледување само според почетната инвестиција. Направете пресметка на трошоците за храна, опрема, енергија и ветеринарна заштита, земете ги предвид условите со кои располагате и однапред определете го пазарот за вашиот производ.
Правилно избраниот систем е основа за здраво јато, стабилно производство и подобра економска исплатливост.
