Успешното земјоделско производство не зависи само од количината на хранливи материи во почвата, туку и од нивната достапност за растенијата. Еден од најважните фактори што влијае врз усвојувањето на хранливите материи, развојот на коренот и висината на приносот е pH-вредноста на почвата.
Несоодветната pH-вредност може да предизвика недостиг на хранливи материи, слаб раст и намалена ефикасност на ѓубривата, дури и кога почвата содржи доволни резерви на потребните елементи. Затоа, нејзиното редовно испитување е важен дел од правилното управување со земјоделското земјиште.
Што претставува pH-вредноста на почвата?
pH-вредноста ја покажува киселоста или алкалноста на почвата и се изразува на скала од 0 до 14:
- pH под 7 – кисела почва;
- pH 7 – неутрална почва;
- pH над 7 – алкална почва.
Повеќето земјоделски култури најдобро се развиваат при pH-вредност од приближно 6,0 до 7,0, иако оптималниот опсег зависи од видот на културата и својствата на почвата.
Врз pH-вредноста влијаат природните фактори, како што се типот на почвата, матичниот супстрат и врнежите, но и земјоделските практики, особено долготрајната употреба на одредени минерални ѓубрива.
Зошто е важна pH-вредноста за растенијата?
Достапност на хранливите материи. Кај киселите почви, особено при pH под 5,5, може да се зголеми растворливоста на алуминиумот и манганот до нивоа штетни за растенијата. Истовремено, фосфорот, калциумот и магнезиумот може да бидат помалку достапни. Кај алкалните почви, особено при pH над 7,5, често се намалува достапноста на железото, цинкот и манганот.
Развој на коренот. Прекумерната киселост или алкалност може да го ограничи растот на кореновиот систем, со што се намалува способноста на растенијата да усвојуваат вода и хранливи материи.
Микробиолошка активност. pH-вредноста влијае врз корисните микроорганизми кои ја разградуваат органската материја и учествуваат во кружењето на хранливите елементи.
Ефикасност на ѓубрењето. Ако реакцијата на почвата не е соодветна, дел од внесените хранливи материи може да останат недостапни за растенијата. Ова доведува до послаба искористеност на ѓубривата и непотребно зголемување на производните трошоци.
Оптимална pH-вредност кај некои култури
Различните земјоделски култури имаат различни барања во однос на реакцијата на почвата. Следните вредности се ориентациски:
| Култура | Поволен опсег на pH |
| Пченка | 5,8–7,0 |
| Ориз | 5,5–6,5 |
| Соја | 6,0–7,0 |
| Сирак | 5,5–7,0 |
| Кикиритка | 5,5–6,5 |
| Домат | 6,0–6,8 |
Повеќето градинарски култури добро се развиваат во слабо кисели до неутрални почви. Исклучок се културите со посебни барања, како боровинката, која претпочита значително покисела почва.
Како правилно да ја измерите pH-вредноста?
Најсигурен начин за утврдување на pH-вредноста е лабораториската анализа на почвата. Дигиталните pH-метри и домашните тестови можат да послужат за ориентациско мерење, но точноста зависи од квалитетот на уредот и правилната примена.
За да се добијат веродостојни резултати, потребно е да се земат примероци од повеќе места на парцелата, на приближно иста длабочина, а потоа добро да се измешаат. Треба да се избегнуваат свежо наѓубрени места и невообичаени делови од парцелата. Ако почвата е нерамномерна по својствата, препорачливо е одделно да се анализираат различните зони.
Лабораториската анализа овозможува pH-вредноста да се разгледа заедно со содржината на хранливи материи и другите својства на почвата, што е особено важно при планирање на ѓубрењето и корекцијата на киселоста.
Како да се регулира pH-вредноста на почвата?
Корекцијата треба да се врши врз основа на резултатите од анализата, бидејќи потребните количини зависат од почетната pH-вредност, текстурата и пуферскиот капацитет на почвата.
Кај киселите почви, за зголемување на pH-вредноста најчесто се користи земјоделски варовник (калциум карбонат). Доколку почвата има и недостиг на магнезиум, може да се примени доломитски варовник.
Кај алкалните почви, за намалување на pH-вредноста во одредени услови се користи елементарен сулфур, кој дејствува постепено. Некои азотни ѓубрива, како амониум сулфатот, исто така можат да придонесат за закиселување на почвата со текот на времето.
Додавањето зрел компост и друга органска материја помага во подобрувањето на структурата, задржувањето на хранливите материи и микробиолошката активност. Сепак, органската материја не е замена за соодветна корекција кога е потребна значителна промена на pH-вредноста.
Корективните материјали треба да се применуваат внимателно и според стручни препораки. Прекумерната или несоодветна употреба може да предизвика дополнителни проблеми со исхраната на растенијата.
Колку често треба да се испитува почвата?
Кај интензивното земјоделско производство и културите со висока економска вредност, pH-вредноста може да се проверува еднаш годишно или според препораките од агрономската анализа. Кај останатите површини, испитување на секои две до три години може да биде соодветно, доколку нема потреба од почеста контрола.
Анализа е особено важна пред подигање нов насад, воведување нова култура или значајна промена во програмата за ѓубрење. Треба да се има предвид дека одредени азотни ѓубрива можат постепено да ја зголемат киселоста на почвата, поради што е потребно редовно следење.
Наш совет
Пред да ја зголемите количината на ѓубриво, проверете дали pH-вредноста на почвата овозможува растенијата ефикасно да ги усвојуваат хранливите материи. Редовната анализа на почвата е основа за правилно ѓубрење, навремена корекција на киселоста и намалување на непотребните трошоци. Со приспособување на мерките кон потребите на културата и својствата на почвата, се создаваат подобри услови за здрав развој на растенијата и стабилни, квалитетни приноси.
