Одгледувањето јагоди во оранжерии овозможува подобра контрола врз условите за производство, продолжување на сезоната и производство на квалитетни плодови во периоди кога понудата од отворено поле е ограничена. За македонските производители, ова може да биде особено интересно заради можноста за порана пролетна и подоцнежна есенска берба, кога квалитетната свежа јагода може да има поголема пазарна вредност.
Но, оранжеријата сама по себе не гарантира висок принос. Успехот зависи од изборот на сорта, квалитетот на садниот материјал, температурата, вентилацијата, наводнувањето, исхраната и навремената заштита од болести и штетници.
Зошто јагоди во заштитен простор?
На отворено, производството е директно изложено на временските услови – доцни мразеви, дождови, високи температури и други стресови. Под заштитен простор, производителот може значително подобро да управува со микроклимата и влагата.
Најважните предности се:
- продолжена производна сезона и можност за порано започнување на бербата;
- заштита од дожд и неповолни временски услови;
- подобра контрола на температурата и влажноста;
- намален ризик од одредени болести и оштетувања од птици;
- почисти и поквалитетни плодови;
- можност за одгледување во саксии, вреќи, олуци или други системи над почвата;
- подобра организација на наводнувањето и прихраната преку систем за капка по капка.
Особено интересна е производството надвор од традиционалната сезона, кога свежата јагода може да постигне повисока продажна цена.
Избор на сорта – првиот важен чекор
Не секоја сорта е подеднакво погодна за стакленичко производство. За подолга и континуирана берба особено внимание треба да се посвети на ремонтантни (вечнородни) и неутрални на должината на денот сорти, додека еднородните сорти се погодни кога целта е поконцентрирана, рана берба.
При изборот за комерцијално производство, сепак, не треба да се гледа само големината и вкусот на плодот. Важно е сортата да биде прилагодена на локалните климатски услови, системот на одгледување, времето на садење, отпорноста на болести, цврстината на плодот и барањата на пазарот.
Почва или одгледување без почва?
Јагодата има релативно плиток коренов систем и затоа бара добро обезбедена, но не и преовлажнета коренова зона.
Можно е производство:
Во почва – почвата треба да биде плодна, добро дренирана и без задржување на вода. Јагодата најдобро се развива при слабо кисела до неутрална реакција, приближно pH 5,5–6,5.
Во подигнати леи – овозможуваат подобра дренажа и полесно одржување.
Во саксии, вреќи или олуци – практични се за интензивно производство, особено кога се комбинираат со капково наводнување и фертигација.
Кај комерцијалното производство во заштитен простор, системите со олуци и супстрат имаат предност затоа што плодот нема директен контакт со почвата, бербата е полесна, а снабдувањето со вода и хранливи материи може попрецизно да се контролира.
Садење
Квалитетниот и здрав саден материјал е основа за рамномерна култура.
При садење особено внимание треба да се посвети на круната на растението, односно местото меѓу коренот и листовите. Таа треба да биде поставена приближно на нивото на супстратот. Предлабоко засадување може да доведе до проблеми со растението, а предлабоко или превисоко поставување може да влијае врз неговиот развој.
Растојанието зависи од сортата и системот на производство, но ориентационо, растојанието би требало да биде од 25–30 cm меѓу растенијата.
По садењето потребно е добро навлажнување на кореновата зона, а потоа режимот на наводнување треба да се приспособи според температурата, супстратот, фазата на развој и потребите на растението.
Температура и вентилација
Кога одгледуваме култури во заштитен простор, голема грешка е да се мисли дека растението треба само да се „загрее“. Подеднакво важно е да се спречи прегревање и висока влажност.
Како практична ориентација, јагодата добро се развива при умерени температури, а во услови на прекумерна топлина цветањето и оплодувањето може да бидат нарушени.
Затоа, она што треба да се практикува при одгледување на јагоди во заштитен простор е следното:
- проветрување во топлите делови од денот;
- користење на странични отвори, кровни отвори или вентилатори каде што е потребно;
- следење на температурата со термометар/сензор;
- во лето потребно е да се користи засенчување доколку сончевото зрачење и температурата се премногу високи;
- во зима потребно е да се обезбеди заштита од ниски температури.
Важно: не постои една иста температура за сите фази. Температурниот режим треба да се приспособи на сортата и фазата – вегетативен раст, цветање, оплодување и зреење.
Наводнување и фертигација
Јагодата е чувствителна и на суша и на прекумерна влажност. Бидејќи кореновиот систем е плиток, потребно е често и контролирано снабдување со вода, наместо големи и нередовни количини.
Најдобар избор при одгледување на јагоди во заштитен простор е капково наводнување.
Водата треба да се доставува директно до кореновата зона, а листовите и плодовите да останат суви. Со тоа се намалува ризикот од создавање услови поволни за развој на габични заболувања.
Кај интензивно производство, капковото наводнување може да се комбинира со фертигација, односно внесување на хранливите материи преку системот за наводнување.
Јагодата е чувствителна на засоленост, особено при воспоставување на насадот. Затоа, пред прихраната треба да се земат предвид анализа на почвата или супстратот и квалитетот на водата.
Азотот треба да се користи внимателно: премногу азот може да поттикне прекумерен вегетативен раст на сметка на квалитетот и плодоносењето. Калиумот има важна улога во формирањето и квалитетот на плодот, додека калциумот, магнезиумот и фосфорот треба да бидат обезбедени во балансиран сооднос според потребите на растението.
Затоа, не се препорачува прихрана „по календар“ без анализа и следење на растението.
Опрашување – мал детаљ што прави голема разлика
Јагодата е самоопрашувачка култура, но во затворен простор недостигот на движење на воздухот и ограничениот пристап на инсектите може да влијаат врз успешноста на опрашувањето.
Добрата вентилација и движењето на воздухот можат да помогнат. Во одредени производни системи може да се користат и бумбари или други соодветни опрашувачи, зависно од условите и производниот систем.
Недоволното опрашување може да резултира со неправилно развиени и деформирани плодови.
Болести и штетници
При одгледување на јагоди во заштитен простор особено внимание треба да се посвети на сива мувла (Botrytis). Високата влажност, кондензацијата и слабото проветрување создаваат поволни услови за развој на болеста.
Основните превентивни мерки се:
- добра вентилација;
- избегнување преголема густина на растенијата;
- капково наместо наводнување одозгора;
- отстранување на заболени плодови и растителни остатоци;
- внимателно управување со влажноста.
Може да се појават и прашкаста мувла, коренови и почвени заболувања, како и штетници како лисни вошки, трипси и пајакови грини.
Најдобар пристап е редовно следење на насадот и рано откривање на проблемот. Лепливи стапици, визуелни прегледи и редовно следење на младите листови и цветовите можат значително да помогнат.
За употреба на средства за заштита на растенијата, секогаш треба да се користат само регистрирани препарати за конкретната култура и штетен организам, според актуелната етикета и упатството за употреба.
Наш совет
Пред да се направат инвестициите за одгледување на јагода во заштитен простор , најважно е прво да се дефинира соодветната и правилна сорта, да се размисли и да се дефинира периодот на производство, системот на одгледување, како и да се истражи пазарот и да се добие ориентациона продажна цена.
За почеток, направете пробно производство на помала површина и следете ги приносот, квалитетот, трошоците и времето на берба. Податоците од првата сезона ќе ви покажат дали и како треба да го проширите производството.
Кај јагодата, успехот не го носи само заштитениот простор – го носи прецизното управување со водата, исхраната, температурата, влажноста и заштитата на растението. Кога овие фактори се контролираат навреме, заштитениот простор може да стане одлична можност за производство на квалитетна јагода со продолжена сезона и поголема пазарна вредност.
