Крушковата псила (Cacopsylla pyri L.) е еден од значајните штетници во современото производство на круши. Станува збор за ситен инсект кој со своето цицање на растителните сокови ги оштетува листовите, младите леторасти и плодовите, но проблемот не завршува со директната штета.
Нимфите создаваат големи количества медна роса, леплива материја која ги покрива листовите и плодовите и создава услови за развој на габи. Последиците се намалена фотосинтетска активност, ослабување на растението, послаб квалитет на плодовите и, при силна и долготрајна нападнатост, намалување на приносот.
Крушковата псила е особено проблематична затоа што може брзо да ја зголеми својата бројност, а со текот на времето популациите можат да станат потешки за контрола. Токму затоа, успешната заштита не треба да се темели само на третирање кога штетникот веќе е масовно присутен, туку на редовно следење, навремено препознавање и интегрирано управување.
Како изгледа крушковата псила?
Возрасната единка е мала, со должина од приближно 2–3 mm, со крилја и тело чија боја може да варира од жолтеникаво-кафеава и црвеникава до темна.
За практично препознавање, сепак, многу поважно од самата возрасна единка е да се следат јајцата и нимфите, бидејќи токму нимфите се одговорни за значителен дел од директната штета и за создавањето на медната роса.
Нимфите се многу помали и во почетните фази се светли, жолтеникави и тешко забележливи. Со развојот стануваат поголеми и потемни, а на телото се забележуваат карактеристични структури и зачетоци на крилја.
Каде да ја бараме во овоштарникот?
Во текот на сезоната псилата може да се најде на различни делови од крошната, но особено треба да се обрне внимание на:
- младите и активно растечки леторасти;
- листовите;
- лисните и цветните пупки;
- основата на младите листови;
- местата каде што има густа крошна и послаба циркулација на воздух;
- делови од дрвото каде што прскањето потешко продира.
Возрасните единки презимуваат во овоштарникот и неговата непосредна околина, а напролет повторно стануваат активни. Со започнувањето на вегетацијата женките започнуваат со полагање јајца, по што следува развојот на нимфите.
Бројот на генерации зависи од температурата и условите во текот на сезоната. Во потоплите услови развојот е побрз, поради што во текот на годината може да се појават повеќе генерации.
Каква штета предизвикува?
Штетата од крушковата псила може да биде директна и индиректна.
1. Цицање на растителните сокови
И возрасните единки и нимфите се хранат со растителните сокови. При силен напад доаѓа до нарушување на нормалниот развој на младите листови и леторасти.
Листовите можат да покажат:
- ослабен раст;
- деформации;
- намалена активна листна површина;
- предвремено пожолтување и опаѓање
Кај младите растителни органи штетата може да биде особено значајна бидејќи се нарушува нивниот нормален развој.
2. Медна роса – еден од најважните знаци
Еден од најкарактеристичните знаци за присуство на крушкина псила е медената роса.
Нимфите излачуваат големи количества леплива материја која се таложи на листовите, леторастите и плодовите. На површините може да се забележи леплив слој, а со текот на времето на него се развиваат саѓести габи.
Поради тоа листовите можат да добијат темен, црнкаст изглед, додека плодовите се валкаат и го губат својот комерцијален изглед.
3. Намалување на квалитетот на плодовите
Присуството на медена роса на плодовите може да доведе до појава на темни наслаги и развој на габи. Ова е особено непожелно кај производство наменето за свежа потрошувачка, каде што надворешниот изглед на плодот има големо значење.
4. Ослабување на дрвото
При силен и продолжен напад, крушковата псила може значително да го оптовари дрвото. Намалувањето на активната лисна површина и нарушувањето на физиолошките процеси можат да влијаат и врз подготовката на дрвото за следната производна сезона.
Крушковата псила и фитоплазмите
Покрај директната штета, крушкината псила има дополнително значење поради нејзината поврзаност со пренесување на фитоплазми, вклучително и Candidatus Phytoplasma pyri, поврзана со појавата на опаѓање кај крушата.
Фитоплазмите го нарушуваат функционирањето на спроводните ткива и можат да доведат до постепено слабеење на растението, намален пораст и опаѓање на продуктивноста.
Затоа присуството на псила во овоштарникот не треба да се набљудува само како проблем поврзан со квалитетот на плодот, туку и како дел од поширокиот ризик за здравјето на насадот.
Кога треба да се следи?
Следењето треба да започне рано напролет, уште пред да се појави масовна популација.
Особено внимание треба да се посвети на периодите:
пупење → цветање → развој на младите листови → интензивен пораст → развој на плодовите.
Во овој период треба редовно да се проверуваат дрвјата за присуство на возрасни единки, јајца и нимфи.
Не е доволно само визуелно да се прегледаат неколку листови. Мониторингот треба да биде систематски и да опфати повеќе дрвја и различни делови од крошната.
Како правилно да ја следиме псилата?
Најпрактично е редовно да се избираат случајно распоредени дрвја низ овоштарникот и на нив да се проверуваат:
- младите леторасти;
- долната и средната зона на крошната;
- младите листови;
- пупките;
- присуството на медена роса;
- присуството на нимфи;
- присуството на возрасни единки.
Особено внимание треба да се посвети на деловите од крошната каде што има послаба покриеност при третирањето.
Важно: не треба да се донесува одлука за третирање само врз основа на тоа што е забележана една или неколку псили. Одлуката треба да се темели на бројноста, развојната фаза, динамиката на популацијата, состојбата на насадот и присуството на природни непријатели.
Природните непријатели се важен дел од заштитата
Крушовата псила има голем број природни непријатели кои можат значително да влијаат врз нејзината бројност.
Меѓу најзначајните се:
- предаторски цветни/смрдливи бубачки од групата Anthocoridae;
- предаторски бубачки од родот Deraeocoris;
- бубамари;
- златоочници (Chrysoperla и други родови);
- ушници;
- пајаци;
- паразитоидни оси од родот Trechnites.
Во европските и балканските услови природните непријатели се сметаат за значаен елемент во интегрираното управување со крушковата псила.
Затоа честото и непотребно користење на инсектициди со широк спектар може да биде контрапродуктивно: покрај штетникот, може да се намали и бројноста на корисните организми кои природно ја ограничуваат неговата популација.
Зошто псилата станува сè потешка за контрола?
Еден од најголемите проблеми при управувањето со крушовата псила е развојот на отпорност кон инсектициди.
Поради тоа повторувањето на исти активни материи или чести третирања без претходно следење може да доведе до намалување на ефикасноста на заштитата.
Современиот пристап затоа не се состои во „што посилно средство“, туку во:
мониторинг → правилно препознавање → одредување на ризикот → избор на соодветна мерка → правилно време на примена → следење на резултатот.
Културни мерки кои можат да помогнат
Заштитата не започнува со прскањето.
Добрата агротехника може да придонесе за подобра контрола на псилата и подобра ефикасност на третманите.
Одржување на правилна крошна
Прегустата крошна создава услови за послаба циркулација на воздух и отежната пенетрација на средствата за заштита.
Правилната резидба и отстранувањето на непотребните, бујни леторасти може да помогнат за:
- подобра проветреност;
- подобро осветлување;
- подобра покриеност при третирање;
- полесен мониторинг;
- намалување на поволните микролокации за развој на штетникот.
Внимание со прекумерната бујност
Прекумерно бујниот вегетативен пораст создава многу младо ткиво, кое е погодно за развој и исхрана на псилата.
Затоа балансираната исхрана и правилното управување со азотот се важен дел од интегрираната заштита.
Хемиска заштита – кога и како?
Кај крушковата псила времето на третирање е многу важно.
Најголема грешка е да се чека штетникот да се намножи масовно, а потоа да се обидеме да ја „исчистиме“ крошната.
При изборот на средство треба да се земат предвид:
- развојната фаза на псилата;
- присуството на јајца и нимфи;
- бројноста на штетникот;
- временските услови;
- состојбата на крошната;
- присуството на корисни организми;
- претходно користените активни материи;
- ризикот од појава на резистентност.
Притоа препарати со активните материи со ист механизам на дејство не треба непотребно да се повторуваат.
Дали каолинот може да има место во интегрираната заштита?
Во европски истражувања е испитувана употребата на преработен каолин како физичка бариера и средство за одбивање на крушовата псила. Резултатите покажуваат потенцијал за намалување на бројноста на нимфите, особено во почетните периоди на активност.
Сепак, употребата на конкретен производ во Македонија треба да се разгледува само доколку производот е регистриран и дозволен за соодветната намена, а примената да биде според официјалната етикета и упатството.
Најчести грешки при контролата на псилата
Во практиката често се прават неколку грешки:
1. Се реагира дури кога има медена роса.
Тогаш популацијата веќе може да биде добро развиена.
2. Се прска без мониторинг.
Самото присуство на неколку возрасни единки не значи дека е потребен третман.
3. Се користи иста активна материја повеќе пати.
Ова го зголемува ризикот од развој на отпорност.
4. Не се проверува внатрешноста на крошната.
Псилата може да биде присутна токму во делови каде што заштитата не е доволно ефикасна.
5. Се уништуваат корисните организми.
Непотребните третирања можат да го нарушат природниот баланс во овоштарникот.
6. Се занемарува бујноста на дрвото.
Прекумерниот вегетативен пораст создава услови погодни за развој на штетникот.
Интегриран пристап – најдобрата стратегија
Крушковата псила не треба да се решава со една мерка.
Најдобри резултати се постигнуваат со комбинирање на повеќе пристапи:
Редовен мониторинг
↓
Рано откривање на возрасни, јајца и нимфи
↓
Проценка на бројноста и ризикот од штета
↓
Зачувување на природните непријатели
↓
Правилна резидба и управување со бујноста
↓
Рационален избор на мерка за заштита
↓
Ротација на механизми на дејство
↓
Контрола на ефикасноста по третманот
Овој пристап е многу посигурен од календарско прскање без следење на состојбата во насадот.
Наш совет
Не чекајте крушовата псила да стане видлива по медената роса и црните наслаги на плодовите.
Најважниот дел од заштитата се случува порано – кога популацијата сè уште може навремено да се препознае и контролира.
Редовно проверувајте ги младите леторасти и листовите, следете ги јајцата и нимфите и обрнувајте внимание на присуството на природни непријатели. При донесување одлука за третирање, земете ги предвид бројноста на штетникот, неговата развојна фаза и состојбата на целиот овоштарник.
Добрата заштита не значи најмногу прскања. Значи правилна одлука во вистински момент.
