По жетвата или бербата, на нивите и во насадите останува значителна количина растителни остатоци – слама, стебла, листови, стрништа, корења и други растителни делови. Иако често се сметаат за отпад што треба да се отстрани, тие претставуваат вреден природен ресурс кој има значајна улога во одржувањето на плодноста на почвата.
Правилното управување со растителните остатоци е една од основните мерки за одржливо земјоделско производство. Со нивно рационално искористување се подобрува структурата на почвата, се намалува ерозијата, се зачувува влагата и постепено се враќа дел од хранливите материи што растението ги искористило во текот на вегетацијата.
Зошто не треба да се палат растителните остатоци?
Во пракса, сè уште се среќава палење на стрништата и растителните остатоци по жетвата. Иако ова е најбрзиот начин за расчистување на парцелата, долгорочно предизвикува значителни штети.
Со согорувањето се губи голем дел од органската материја и вредните хранливи елементи, се уништува корисната почвена микрофлора, се влошува структурата на почвата и се зголемува ризикот од ерозија. Истовремено се загадува воздухот и се создава опасност од неконтролирано ширење на пожарите.
Поради тоа, палењето на растителните остатоци треба да се избегнува, освен во исклучителни случаи кога тоа е наложено од надлежните институции поради фитосанитарни причини.
Придобивки од задржувањето на растителните остатоци
Доколку растителните остатоци правилно се распоредат и постепено се разградуваат, тие обезбедуваат бројни придобивки:
- ја зголемуваат содржината на органска материја во почвата;
- ја подобруваат структурата и аерацијата на почвата;
- го намалуваат испарувањето на водата и помагаат во зачувување на влагата;
- ја намалуваат ерозијата предизвикана од дождови и ветер;
- придонесуваат за постепено враќање на азотот, фосфорот, калиумот и другите хранливи елементи;
- ја стимулираат активноста на корисните микроорганизми;
- долгорочно ја подобруваат плодноста и стабилноста на приносите.
Во услови на сè почести сушни периоди, задржувањето на растителните остатоци на површината на почвата има особено значење бидејќи придонесува за подобро задржување на влагата и намалување на температурните осцилации.
Како правилно да се управува со растителните остатоци?
Изборот на начин на управување зависи од културата, количината на растителна маса, механизацијата и планираната следна култура.
Рамномерно распоредување по жетвата
Комбајните треба да бидат правилно подесени за рамномерно распрскување на сламата и ситните растителни остатоци по целата работна ширина. Нерамномерното распоредување создава проблеми при обработката на почвата и при сеидбата на следната култура.
Ситнење и инкорпорирање
Кај житните култури, пченката, сончогледот и другите поледелски култури, растителните остатоци можат да се иситнат и плитко да се внесат во почвата. На тој начин се забрзува нивното разградување и се подобрува создавањето на хумус.
Кога во почвата се внесува поголема количина слама или пченкарни остатоци, пожелно е да се обезбеди доволно азот за да не дојде до привремена имобилизација на азотот од страна на почвените микроорганизми.
Оставање како мулч
Во системите со минимална обработка или кај повеќегодишните насади, растителните остатоци можат да останат на површината како природен мулч. Така се намалува испарувањето на водата, се спречува појавата на ерозија и се подобрува биолошката активност на почвата.
Компостирање
Доколку постојат услови, дел од растителните остатоци може да се искористат за производство на компост. Добро созреаниот компост претставува квалитетно органско ѓубриво кое ја подобрува плодноста и структурата на почвата.
Посебно внимание кај овошните насади
Во овоштарството, исечените гранки, листовите и другите растителни остатоци не секогаш треба веднаш да се отстрануваат од насадот. Здравите гранки можат да се иситнат со дробилка и да се остават меѓу редовите како органски материјал.
Сепак, доколку гранките или листовите се заразени со болести или содржат штетници, тие треба да се изнесат од насадот и безбедно да се уништат за да не претставуваат извор на инфекција во наредната сезона.
Наш совет
Растителните остатоци не се отпад, туку важен ресурс за секое земјоделско стопанство. Со правилно управување може значително да се подобри плодноста на почвата, да се намалат загубите на вода и хранливи материи и да се обезбедат постабилни приноси на долг рок. Одржувањето на органската материја во почвата денес претставува една од најважните инвестиции во идното производство.
Пред да донесете одлука како ќе управувате со растителните остатоци, земете ги предвид видот на културата, количината на биомаса, состојбата на почвата и плодоредот. Не постои универзално решение за сите парцели. Со правилна проценка и соодветна агротехника, растителните остатоци можат да станат значаен извор на органска материја и хранливи елементи, а не проблем што треба да се отстрани.
